De toekomst van ons elektriciteitsnet: hoe lossen we netcongestie op?

Je staat stil. En het wordt alleen maar drukker.

Stel je een tuinslang voor met normale waterdruk, waarbij alles prima stroomt. Maar draai de kraan verder open terwijl er al drie zijslangen tegelijk aan staan, en dan knalt het. Te veel druk, te weinig ruimte. Precies dat gebeurt nu met het Nederlandse stroomnet. En dan knalt de boel uit elkaar.

Begin vorig jaar stonden 11.000 bedrijven op de wachtlijst voor extra netcapaciteit. Een paar maanden later waren dat er al 14.000. Het gaat om ondernemers die willen verduurzamen, uitbreiden of gewoon door willen met hun plannen, maar het net zegt steeds vaker dat ze moeten wachten. Alleen wordt die rij niet korter, hij wordt juist langer.

En ondertussen draait de energietransitie door met meer zonnepanelen, meer laadpalen, meer elektrificatie en dus meer vraag naar stroom, terwijl het net zelf nauwelijks meegroeit.

Wachten kost meer dan je denkt

Wat betekent dat nou concreet voor bedrijven die hiermee te maken krijgen?

Vorige week was ik bij een houtbewerkingsbedrijf in het oosten van het land waar ze net een nieuwe schaafmachine in gebruik hebben genomen, compleet met aanvoerlijn, uitvoerlijn en het hele systeem. Zo'n schaafmachine trekt flink wat vermogen en ze draaien al op volle capaciteit, maar nu gaan ze ook nog een tweede productielijn erbij zetten. Het probleem is dat ze nu al al een paar keer over hun gecontracteerd vermogen heen zijn gegaan en brieven hebben gekregen van de netbeheerder met de boodschap dat het niet meer mag.

Die tweede productielijn kunnen ze nu alleen draaien als de eerste uit staat, want anders knalt het systeem. Dat is geen groei meer, dat is gewoon schuiven met beperkte capaciteit en hopen dat het goed gaat.

Of neem dat andere bedrijf dat voltijd de binnenstad in moet met hun werkbusjes, waar elektrisch rijden inmiddels verplicht is. Hun netaansluiting had net genoeg capaciteit voor één heftruck. De laadpalen die ze hadden geïnstalleerd bleven grotendeels uit staan, en de opdrachten in de binnenstad gingen naar concurrenten die het wel voor elkaar hadden gekregen.

Er zijn zelfs bedrijven die compleet omvallen omdat ze te laat in actie zijn gekomen. Ze dachten dat het wel goed zou komen en dat de netbeheerder het wel zou regelen, tot bleek dat het helemaal niet kwam. Ole Kramer van Seaver, zegt het zo: "Je ziet gewoon bedrijven die echt omvallen door niet een actieve houding hierin te nemen."

Dit is geen tijdelijk probleem

Je hoort vaak dat het zich vanzelf wel oplost als je het wat tijd geeft, omdat TenneT er toch mee bezig is. En dat klopt ook wel voor een deel, want er wordt keihard gebouwd aan het netwerk. Transformatoren worden over bruggen getakeld, wegen worden afgegraven voor nieuwe kabels. Maar de planning schuift wel elk jaar verder op.

TenneT zegt dat het rond 2040 klaar moet zijn, maar realistisch gezien wordt dat eerder 2045 of misschien zelfs nog later. Ondertussen versnelt de vraag naar elektriciteit alleen maar door warmtepompen, laadinfrastructuur, datacenters en productieprocessen die van gas naar elektriciteit overgaan.

Het is dus niet zo dat we vijftien jaar geduld moeten hebben en dat het dan allemaal is opgelost. Het is eerder zo dat we vijftien jaar hebben waarin dit probleem alleen maar groter wordt, voordat er misschien wat meer lucht komt.

Drie dingen die je moet weten:

• De planning van TenneT voor netverzwaring verschuift structureel naar achteren in plaats van naar voren
• Eén op de vier bedrijven krijgt in 2027 te maken met netcongestie, en dan niet alleen bij uitbreiding maar ook gewoon bij doordraaien van bestaande activiteiten
• De elektrificatie van Nederland stopt niet, dus de vraag naar stroom blijft alleen maar toenemen in plaats van stabiel te worden

Dit is geen tijdelijke file die vanzelf weer opklaart. Dit is het nieuwe normaal waar we mee moeten leren omgaan.

De toekomst bouw je achter je meter

Maar het goede nieuws is dat je niet hoeft te wachten op TenneT om alsnog verder te kunnen komen met je plannen.

Het grootste deel van de oplossing zit namelijk niet in het aanleggen van extra kabels, maar in het veel slimmer omgaan met de capaciteit die er nu al is. Achter je meter, in je eigen bedrijf. Uit ervaring blijkt dat er gemiddeld tussen de 20 en 40 procent optimalisatieruimte zit in hoe de meeste bedrijven nu met energie omgaan.

Je kunt beginnen met gedrag, want dat kost helemaal niks.

Iedereen komt bijvoorbeeld om acht uur 's ochtends binnen en dan gaat de productielijn aan, de laadpalen aan en de verwarming op volle kracht. Allemaal precies tegelijk. Dat creëert zo'n enorme piek dat je netaansluiting daar vaak niet op is berekend, terwijl je een paar uur later zonnepanelen hebt die vrijwel niks te doen hebben.

Dingen die je morgen al anders kunt doen:

• Schaal je verwarmingsinstallatie geleidelijk op aan het begin van de werkdag
• Zet elektrische auto's pas vanaf een uur of tien aan de lader in plaats van om acht uur, zodat de zonnepanelen op dat moment de energie kunnen leveren

Het klinkt misschien simpel en dat is het eigenlijk ook, maar het werkt echt. Natuurlijk is dit niet genoeg als je serieus wilt groeien of flink wilt uitbreiden, maar het is wel het startpunt voor meer bewustzijn en uiteindelijk echte regie over je energie.

Zo pak je de regie terug

Vanaf een bepaald punt is gedragsverandering alleen gewoon niet meer genoeg om je doelen te bereiken. Dan moet je je energieverbruik echt actief gaan sturen met technologie, en daar komen batterijen en energiemanagementsystemen bij kijken. Maar pas op, want hier gaat het vaak mis.

Een batterij zonder strategie lost namelijk niks op. Als je hem niet vertelt wanneer hij moet laden en ontladen, gebeurt er niks of wat nog erger is: je laadt op tijdens de duurste uren en ontlaadt wanneer het je helemaal niks oplevert.

Daarom beginnen wij ook nooit met de vraag hoeveel batterijcapaciteit je nodig hebt. We beginnen altijd met de vraag waar jouw ruimte nu eigenlijk zit.

We komen bij je langs om te kijken naar je processen, naar waar de pieken ontstaan en wat je plannen zijn. Daarna verzamelen we data zoals je kwartierverbruik en opwekprofielen, waarmee we je bedrijf virtueel nabouwen in software om scenario's door te rekenen.

Pas als dat plaatje helder is, kijken we naar de techniek die je nodig hebt. Een batterij die echt past, een energiemanagementsysteem dat alles automatisch aanstuurt, en een oplossing die modulair is zodat het mee kan groeien. Vaak blijkt er dan meer mogelijk te zijn dan je in eerste instantie had gedacht, gewoon binnen de netcapaciteit die je nu al hebt.

Bedrijven die niet meer wachten

Neem bijvoorbeeld dat bedrijf in Limburg dat spoorwegovergangen maakt en hun hele wagenpark elektrisch wilde maken. Het ging om twaalf auto's, drie bestelwagens en één elektrische vrachtwagen, met als deadline 2028. Hun netaansluiting was maar 39 kilowatt, wat genoeg is voor wat computers en verlichting maar absoluut niet voor een compleet laadplein.

We hebben hun laadgedrag helemaal in kaart gebracht door te analyseren wanneer die voertuigen stilstaan en wanneer er eigenlijk ruimte is op hun aansluiting. Bleek dat als alles tegelijk zou laden, het verbruik zou pieken naar 110 kilowatt. Maar als je het verbruik spreidt over de dag, gefaseerd laadt en de laadpalen softwarematig begrenst, dan ontstaat er al behoorlijk wat ruimte.

Daarnaast hebben we een batterij van 100 kilowatt toegevoegd die oplaadt op rustige momenten en bijspringt wanneer het druk wordt. Het resultaat was dat hun piekverbruik uitkwam op 38,9 kilowatt, precies onder hun contractlimiet. Ze kunnen nu hun hele wagenpark laden zonder afhankelijk te zijn van een zwaardere netaansluiting die er toch niet zou komen.

Of neem dat agrarische bedrijf in Zuid-Nederland met 2.500 zonnepanelen en een sterk wisselend verbruik door oogstmachines en verpakkingslijnen. Ze leverden overdag hun zonnestroom terug voor vrijwel niks, terwijl ze 's avonds dure stroom moesten inkopen.

Na een simulatie bleek dat een batterij van 500 kilowatt met slim energiemanagement een terugverdientijd had van drie en een half jaar, waarna er nog eens minimaal tien jaar voordeel volgt. Belangrijker nog is dat ze nu kunnen doorgroeien zonder te hoeven wachten op een netverzwaring die pas over tien jaar zou komen.

Dat zijn gewoon bedrijven die op een gegeven moment hebben besloten dat ze niet langer gingen wachten op iemand anders.

Het elektriciteitsnet van 2040

Als je wat verder vooruit kijkt, wat zie je dan eigenlijk?

Het elektriciteitsnet van de toekomst gaat niet alleen over dikkere kabels. Het wordt een net dat veel slimmer en gedecentraliseerder is. We zien de opkomst van smart grids waarin bedrijven hun verbruik dynamisch afstemmen op wat er beschikbaar is. We zien collectieve batterijsystemen op bedrijventerreinen waar meerdere bedrijven samen hun piekvraag spreiden. En we zien energiegemeenschappen ontstaan die lokaal opwekken, opslaan en verhandelen.

De bedrijven die nu al in dit soort oplossingen investeren, zitten straks vooraan. Niet alleen omdat ze hun eigen problemen hebben opgelost, maar ook omdat ze onderdeel zijn van een energiesysteem dat veel robuuster is.

Kijk naar de bedrijven die vandaag al batterijen plaatsen en slimme energiesystemen inzetten. Over een paar jaar zijn dat de partijen die actief meehandelen op flexibiliteitsmarkten, die geld verdienen met hun overcapaciteit en die energie kunnen terugleveren wanneer het grote net onder druk staat. Dat werkt nu al in de praktijk.

Wij koppelen klanten aan elf verschillende energiemarkten zoals de spotmarkt, de onbalansmarkt, FCR en aFRR, gewoon omdat het echt rendeert. Het elektriciteitsnet van 2040 wordt uiteindelijk gebouwd door ondernemers die nu al strategische keuzes maken.

Wachten of handelen?

Je hebt nu gezien hoe het precies zit met netcongestie en wat het betekent voor bedrijven zoals het jouwe.

Het probleem gaat niet vanzelf weg, sterker nog, het wordt alleen maar groter. De planning voor netverzwaring schuift steeds verder op, de vraag naar elektriciteit blijft stijgen en ondertussen staan duizenden bedrijven letterlijk stil. Maar je hoeft helemaal niet te wachten tot iemand anders het voor je oplost, want je kunt zelf de regie pakken.

Dat kan door veel slimmer te gaan verbruiken en bewuster om te gaan met wanneer je energie afneemt. Door je piekvraag te spreiden over de dag in plaats van alles tegelijk te starten. Door batterijen en energiemanagement strategisch in te zetten op een manier die echt past bij hoe jouw bedrijf werkt. En door nu al te investeren in systemen die over vijf of tien jaar nog steeds werken.

Wil je weten wat er bij jou specifiek mogelijk is en hoeveel ruimte er eigenlijk nog zit in je huidige situatie? Neem contact met ons op, dan komen we bij je langs om naar je processen te kijken en door te rekenen wat er realistisch haalbaar is.

Want de toekomst van het elektriciteitsnet, die bepaal je uiteindelijk niet door af te wachten wat er gebeurt. Die bouw je vandaag met de keuzes die je nu maakt.